Ở vùng đầm phá mênh mông miền Trung, nơi con nước lên xuống theo nhịp thở của đất trời có một làng quê tên gọi thân thương là làng Chuồn (Thôn An Truyền, huyện Phú Vang, TP.Huế), một phần của hệ đầm phá Tam Giang lớn nhất Đông Nam Á. Không chỉ nổi tiếng với những món ăn đậm đà hồn quê hay phong cảnh đầm Chuồn đầy chất thơ, nơi đây còn lưu giữ một mỹ tửu rượu gạo lứt đỏ làng Chuồn, thứ men say được chắt lọc từ đất, từ trời và từ ký ức bao đời của người con xứ Huế.

“Hạt ngọc đỏ” giữa lòng phá Tam Giang
Nói đến rượu làng Chuồn, không thể không nhắc đến giống lúa lứt đỏ cổ truyền, loại gạo được người ở đây gọi một cách trân trọng là “hạt ngọc trời”. Trong hàng trăm năm canh tác, người dân nơi đây đã gìn giữ một giống lúa lứt có màu đỏ thẫm, giàu dưỡng chất, thơm dẻo khác biệt. Đây không phải là giống lúa đại trà mà là giống lúa trồng theo chỉ thị của Vua, rượu làng Chuồn là loại rượu do triều đình nhà Nguyễn tuyển chọn giống lúa tốt, giao cho dân làng trồng tỉa, thu hoạch, nấu thành rượu để tiến vào cung, phục vụ các dịp tế hưởng của triều đình. Phải là giống thuần chủng, trồng hoàn toàn theo phương pháp truyền thống, không hóa chất, không lai tạo.
Vùng đầm phá nước lợ với lớp phù sa tươi tốt từ đầm phá Tam Giang, cùng nguồn nước trong lành và khí hậu điều hòa, tạo điều kiện lý tưởng để cây lúa phát triển tự nhiên. Cây lúa ở đây không chỉ là lương thực mà còn là văn hóa, là linh hồn của người dân quê.
Hạt gạo lứt đỏ sau khi thu hoạch được phơi kỹ, chọn lọc từng hạt chắc khỏe. Người dân tin rằng chỉ có loại gạo được “trời cho nắng”, “đất cho mầm”, “người cho tâm” thì mới làm nên được loại rượu ngon khiến khách phương xa khó mà quên được.
Nghề nấu rượu, cái nghề giữ lấy hương quê
Nghề nấu rượu gạo lứt đỏ ở làng Chuồn là một nghề lâu đời, dưới sự quản lý của triều đình nhà Nguyễn và chỉ nấu ra để phục vụ các dịp tế hưởng trong cung. Giờ đây, vẫn được lưu truyền và xem như một nghề truyền thống của làng quê. Chỉ biết rằng, cứ trong làng có đám cưới, đám giỗ, lễ Tết, hay ngày sum họp con cháu, là men rượu lại được nhóm lên từ những bếp củi đỏ lửa sau nhà.

“Hạt ngọc trời” ban…
Nấu được rượu ngon là một nghệ thuật mà nghệ nhân là những người dân quê bình dị, tay lấm chân bùn nhưng tâm hồn tinh tế. Mỗi mẻ rượu là một quá trình khéo léo và kỹ lưỡng, bắt đầu từ việc chọn gạo, vo kỹ, nấu vừa tới, để nguội rồi phối với men đặc chế gia truyền. Thứ men này không phải men đại trà mà phải do người làng tự làm hoặc truyền tay nhau bí quyết với các thành phần bí truyền.
Gạo lứt đỏ trộn men được ủ kín trong chum sành, đặt nơi mát mẻ, tránh ánh nắng, để rượu “ngủ” trong tĩnh lặng mà lên men tự nhiên. Sau đó là công đoạn chưng cất, một công việc tỉ mỉ cần sự kiên nhẫn và cảm nhận bằng tất cả các giác quan. Hơi rượu bay lên, từng giọt trong vắt chảy xuống chiếc vò sành, mang theo hương thơm gạo lứt, vị ấm nồng của men, và cả tình quê gói ghém trong từng giọt rượu.
Hương vị men say, say lòng người xa xứ
Ngày xưa rượu làng Chuồn thường được cung tiến cho nhà vua để dâng cúng trong các dịp lễ lớn như Lễ Tế giao, lễ tế Đàn xã tắc, trong các miếu thờ… Không những thế, vua còn dùng để chiêu đãi quan lại, hoàng thân quốc thích trong những dịp tổ chức yến tiệc.
Rượu gạo lứt đỏ làng Chuồn không nồng nặc hay gắt cổ như rượu mạnh, cũng không ngọt nhân tạo như rượu công nghiệp. Nó trong trẻo, thanh tao, ngấm chậm say từ từ như một bài hát ru dài. Uống rượu này không chỉ để “say” mà để “nhớ”, nhớ mùi khói bếp, nhớ tiếng rổ vo gạo mỗi chiều, nhớ cái hồn quê lẫn trong từng ngụm rượu.
Người làng Chuồn vẫn tin rằng rượu của họ không chỉ ngon mà còn tốt cho sức khỏe bởi chất lượng hạt gạo lứt đỏ nguyên cám, nhờ men truyền thống và quy trình tự nhiên không hóa chất. Người già uống để bổ khí huyết, người trẻ uống để cảm vị quê. Ai xa xứ, mỗi lần về quê đều mang theo vài chai như mang theo cả quê hương trong hành lý.
Rượu làng Chuồn, gìn giữ một hồn quê
Trong thời buổi công nghiệp hóa, rượu truyền thống làng Chuồn từng đối mặt với nguy cơ mai một. Nhưng chính niềm tự hào dân tộc, chính tình yêu quê hương và ký ức tuổi thơ mà chúng tôi đã khôi phục lại ngành nghề nấu rượu truyền thống, khôi phục lại thanh danh cho Rượu Làng Chuồn từng một thời tiến vua.

Nấu rượu theo phương pháp truyền thống
Rượu gạo lứt đỏ làng Chuồn của Cungdinhnguyen vẫn được nấu theo kỹ thuật thủ công truyền thống lâu đời, kết hợp công nghệ tinh lọc hiện đại để loại bỏ các độc tố gây hại như Andehit… để cho ra dòng rượu thơm ngon đặc trưng, đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Và hồi sinh thức rượu hiếm dành riêng cho Vua ngự dùng “Hoàng triều Ngự tửu”, rượu được ngâm với toa thuốc Minh Mạng thang theo công thức của Thái Y viện triều Nguyễn. Đó không chỉ là loại rượu quý về chất lượng, mà còn mang cả những giá trị di sản văn hóa vô hình của một vùng đất, khiến nhiều người phải mê đắm.
Rượu không chỉ là sản phẩm, mà là biểu tượng của sự bền bỉ, khéo léo và sâu sắc trong cách người Huế gìn giữ văn hóa.
Rượu không chỉ để uống mà còn kể chuyện
“Chuyện về thức uống men say từ hạt ngọc trời” thực ra là câu chuyện về con người, những người biết yêu quý đất đai, gìn giữ giống lúa quê, biết nấu men rượu bằng cả trái tim. Đó là một lát cắt tinh tế trong bức tranh văn hóa Huế, lặng lẽ, mộc mạc, nhưng sâu lắng.
Và nếu một ngày bạn lạc bước về làng Chuồn, về xứ Huế thân thương xin đừng vội vàng. Hãy ngồi xuống bên một mái nhà xưa, nhấp một chén rượu làng Chuồn, nghe người xưa kể chuyện nghề, chuyện văn hóa xứ sở để thấy một vùng quê không chỉ làm rượu, mà làm ra cả hương men say đắm của xứ Huế.


